اصطلاحات اقتصاد کلان، زبانی است که خبرهای اقتصادی با آن نوشته می‌شوند. این واژه‌نامه هر اصطلاح را در دو تا چهار خط، بدون اصطلاح پیچیده‌تر، تعریف می‌کند. برای دیدن وضعیت عمومی بازار، نرخ لحظه‌ای دلار را ببینید.
این واژه‌نامه مکمل واژه‌نامه بازار ارز ایران است که تمرکزش بر اصطلاحات خود بازار ارز است.
الف
تولید ناخالص داخلی (تولید ناخالص داخلی): ارزش کل کالاها و خدماتی که یک کشور در یک بازه زمانی تولید می‌کند. عددی برای اندازهگیری کل اقتصاد.
تورم: افزایش سطح قیمتها در طول زمان که قدرت خرید پول را کم می‌کند. تورم چیست؟ اثر آن بر زندگی روزمره را بررسی می‌کند.
تورم هسته: تورم با حذف کالاهایی که نوسان شدید دارند. برای دیدن روند پایدارتر قیمتها استفاده میشود.
نقدینگی: پولی که در دسترس است و می‌توان با آن معامله کرد. هرچه نقدینگی بیشتر باشد، بازار روان‌تر کار می‌کند.
ب و پ
بهره: هزینه استفاده از پول کس دیگر. نرخ بهره یعنی درصدی که بابت وام یا پول دریافتی پرداخت میشود.
پول در گردش: مجموعه پولی که در اقتصاد در جریان است. سیاست‌گذار با تغییر آن، بر تورم و رشد اثر می‌گذارد.
پیش‌بینی اقتصادی: برآوردی از آینده اقتصاد بر اساس داده‌های موجود. در تحلیل درست اخبار اقتصادی به محدودیت‌های آن اشاره میشود.
ت
تراز تجاری: تفاوت میان صادرات و واردات یک کشور. مثبت یعنی بیشتر صادر می‌کند تا وارد.
تورم: (در بخش الف آمد).
تحریم: محدودیت‌هایی که یک کشور بر کشور یا نهاد دیگر تحمیل می‌کند، معمولاً برای محدود کردن رفتار یا فشار سیاسی. نقش تحریم‌ها در بازار ارز اثر اقتصادی آن را بررسی می‌کند.
ج
جبران خدمات: ارزشی که یک کشور از راه گردشگری، خدمات مالی یا انتقال دانش به دست می‌آورد.
جهش: افزایش سریع و غیرعادی در قیمت یا مقدار. در بازار ارز، جهش معمولاً با ترس و رفتار هیجانی همراه است.
د
درآمد ناخالص داخلی: تولید ناخالص داخلی منهای استهلاک تجهیزات. یعنی تولیدی که پس از کسر فرسودگی باقی می‌ماند.
دلاریزه: جایگزینی یک ارز خارجی به‌جای پول ملی در قیمت‌گذاری و معاملات. دلاریزه شدن اقتصاد جزئیات بیشتری دارد.
دوره تجاری: چرخه‌ای که اقتصاد در آن بین رشد و رکود حرکت می‌کند.
ر
رکود: دوره‌ای که فعالیت اقتصادی کاهش می‌یابد. رکود طولانی با بیکاری گسترده همراه میشود.
رشد اقتصادی: افزایش تولید ناخالص داخلی در طول زمان.
رابطه واقعی: وضعیت متقابل دو شاخص. اگر یکی بالا برود و دیگری پایین بیاید، رابطه‌شان معکوس است.
س
سیاست پولی: تصمیم‌های بانک مرکزی درباره پول و نرخ بهره. سیاست‌های بانک مرکزی چطور روی نرخ دلار اثر می‌گذارد؟ جزئیات بیشتری دارد.
سیاست مالی: تصمیم‌های دولت درباره مخارج و درآمدهای عمومی.
سود: میزان سودی که از یک فعالیت اقتصادی به دست میآید.
ش
شاخص: عددی که برای سنجش یک پدیده ساخته میشود. مثلاً شاخص قیمت که تغییر سطح قیمتها را نشان می‌دهد.
شدیدترین نرخ: بدترین و بهترین نرخ در یک بازه زمانی مشخص. در نمایش نرخ لحظه‌ای، دیدن این دامنه کمک می‌کند تصویر واقعی‌تری داشته باشید.
ص
صادرات: فروش کالا یا خدمات به خارج.
صرافی: مجموعه‌ای که خرید و فروش ارز انجام می‌دهد. راهنمای خرید و فروش امن دلار اصول معامله با آن را توضیح می‌دهد.
ط
عرضه پول: مقدار پولی که بانک مرکزی در اختیار اقتصاد قرار می‌دهد.
عرضه و تقاضا: تعادل بین مقداری که فروشنده‌ها عرضه می‌کنند و مقداری که خریداران می‌خواهند. نقطه تعادل این دو، قیمت را تعیین می‌کند.
ف
فرار سرمایه: خروج پول از یک کشور به دلایل نگرانی اقتصادی یا سیاسی. این خروج می‌تواند روی نرخ ارز داخلی اثر بگذارد.
فدرال رزرو: بانک مرکزی آمریکا. فدرال رزرو چیست؟ وظایف آن را توضیح می‌دهد.
فزونی: افزایش شدید و غیرقابل‌مهار قیمتها، که بیشتر یک شکست اقتصادی است تا یک پدیده عادی.
ک
کسری بودجه: بیشتر بودن هزینه‌های دولت بر درآمدهای آن.
کسری تجاری: بیشتر بودن واردات بر صادرات.
کاهش ارزش پول: وضعیتی که پول ملی در برابر ارزهای خارجی قدرت کمتری پیدا می‌کند. معادل آنچه در بازار ارز با افزایش نرخ دلار می‌بینیم.
گ
گردش پول: سرعتی که پول در اقتصاد جابه‌جا میشود. گردش سریع‌تر معمولاً یعنی فعالیت اقتصادی بیشتر.
گرانی: وضعیتی که قیمت کالاها و خدمات بالا رفته است. تفاوت آن با تورم این است که گرانی یک وضعیت است و تورم یک روند.
ل
لیر: واحد پول ترکیه. دلار در برابر لیر ترکیه مقایسه آن با دلار را بررسی می‌کند.
م
متقاضی: کسی که می‌خواهد بخرد.
متعادل: وضعیتی که عرضه و تقاضا با هم هماهنگ‌اند.
ن
نرخ ارز: قیمت یک ارز نسبت به ارز دیگر. نرخ دلار در بازار آزاد درباره نرخی که در این سایت نمایش داده میشود توضیح داده است.
نرخ سیاستی: نرخی که بانک مرکزی به‌عنوان نرخ اصلی اعلام می‌کند و مبنای بسیاری از محاسبات است.
نرخ بهره: درصدی که بابت استفاده از پول پرداخت میشود. نرخ بهره آمریکا و ارزهای نوظهور اثر آن بر ارز کشورهای دیگر را بررسی می‌کند.
و
وام: پولی که بانک به شما می‌دهد و بعداً با سود برمی‌گردانید.
ورود سرمایه: ورود پول از بیرون به یک کشور یا یک بخش اقتصادی.
ویرایش دلار: تبدیل پول به دلار. تبدیل دلار به تومان و بالعکس روش‌های انجام آن را توضیح می‌دهد.
ه
هزینه فرصت: ارزشی که وقتی یک گزینه را انتخاب می‌کنید، از دست دادن گزینه‌های دیگر را نادیده می‌گیرید. در تصمیم‌های مالی، محاسبه این هزینه مهم است.
هسته: در آمار تورم به بخشی از سبد که نوسان کمتری دارد اشاره می‌کند.
برای اصطلاحات خود بازار ارز، واژه‌نامه بازار ارز ایران را ببینید؛ این واژه‌نامه بیشتر اصطلاحات عمومی اقتصاد را پوشش می‌دهد.
سوالات متداول
چرا باید اصطلاحات اقتصاد را یاد بگیرم؟
چون بدون آنها نمیتوانید خبرهای اقتصادی را دقیق ارزیابی کنید. بسیاری از برداشتهای نادرست از بیرونیترین تفسیر یک خبر میآید.
فرق تورم و گرانی چیست؟
تورم یک روند است؛ افزایش سطح قیمتها در طول زمان. گرانی یک وضعیت است. یک بار گران شدن، تورم نیست؛ ولی ادامه آن، تورم میشود.
تولید ناخالص داخلی چه فایدهای دارد؟
اندازهگیری کل فعالیت اقتصادی و مقایسه آن بین دورههای زمانی. عدد مطلق مهمتر از رشد آن است.
رکود دقیقاً یعنی چه؟
کاهش فعالیت اقتصادی. تعریف رسمی آن معمولاً بر اساس دو شاخص تعریف میشود که معمولاً با هم حرکت می‌کنند.
چرا نرخ سیاستی مهم است؟
چون نرخ اصلی اعلامی بانک مرکزی است و سایر نرخها و انتظارات بازار از آن اثر میپذیرند.
فرق کسری بودجه و کسری تجاری چیست؟
کسری بودجه به دولت مربوط است و کسری تجاری به بخش خارجی اقتصاد. ورود کالای وارداتی بیشتر، می‌تواند به کسری تجاری بینجامد.
جمع‌بندی
اصطلاحات اقتصاد کلان، ابزار خواندن خبر است و بدون آنها، تفسیر خبر صرفاً برداشت شخصی میشود. این واژه‌نامه هر اصطلاح را کوتاه و بدون اصطلاح پیچیده‌تر تعریف کرده است. برای اصطلاحات تخصصی بازار ارز، واژه‌نامه بازار ارز ایران مکمل آن است. برای دیدن وضعیت بازار، نرخ لحظه‌ای دلار را ببینید و روند آن را در تاریخچه نرخ دنبال کنید.
دو اصطلاح که بیشتر اشتباه فهمیده می‌شوند
نرخ سیاستی با نرخ بازار یکی نیست. نرخ سیاستی، نرخی است که بانک مرکزی اعلام می‌کند و سایر نرخها از آن اثر میپذیرند. اگر این دو را یکی بگیرید، محاسبات دقیق نمی‌شود.
کاهش ارزش پول با گران شدن کالا فرق دارد. گرانی یک وضعیت است؛ کاهش ارزش پول، نتیجهٔ نسبت دادن قدرت خرید پول به یک مرجع مانند ارز خارجی است. نرخ دلار در بازار آزاد دقیقاً همین را نشان می‌دهد.
بیشتر بخوانید
- واژه‌نامه کامل بازار ارز ایران برای مبتدی‌ها
- تورم چیست و چطور روی زندگی روزمره ایرانی‌ها اثر می‌گذارد؟
- ریسک چیست و چرا باید قبل از ورود به بازار ارز آن را بشناسیم؟
این مقاله جنبه آموزشی و تحلیلی دارد و توصیه مالی یا سرمایه‌گذاری محسوب نمی‌شود.